Dochody i wydatki

I. Dochody

Skąd masz pieniądze?

Najczęściej dochodami rodziny są efekty finansowe aktywności zawodowej dorosłych członków rodziny:

• wynagrodzenie za wkład pracy,
• zysk z prowadzonego biznesu.

W wielu rodzinach dochodzą do tego pieniądze pozyskane jako:

• rekompensata i odszkodowanie,
• ekwiwalent pieniężny świadczeń i praw (np. urlopu wypoczynkowego),
• stypendium,
• alimenty,
• emerytura,
• renta i świadczenie zdrowotne.

Dochodami są także efekty finansowe poczynionych wcześniej inwestycji:

• dochody z wynajmu,
• odsetki i dywidendy,
• tantiemy z praw autorskich,

a także majątek otrzymany od innych:

• darowizna,
• spadek.

Dochody regularne i nieregularne

Jeśli rodzina utrzymuje się ze stałych dochodów miesięcznych, których wysokość jest określona z góry bądź w inny sposób przewidywalna (np. zysk z prowadzenia sklepu o stałych obrotach), równoważenie wydatków pod kątem tych dochodów jest oczywiste, choć zwykle i tak niełatwe. Warto pamiętać przy tym, że takie dochody nie są „rozciągliwe”: nie pokryjemy w ramach niego dużego dodatkowego wydatku, jeśli nie zaplanowaliśmy go wcześniej tworząc rezerwę. Bardzo często też jeśli zdecydujemy się na rozłożenie wydatku na płatności miesięczne w przyszłości, to może się okazać, ze łączy się to z dodatkowymi kosztami takiej operacji. Narażamy się wówczas także na niebezpieczeństwo zachwiania naszych planów finansowych jakimś losowym wydarzeniem.

Zaplanowanie równowagi wydatków i dochodów przy nieregularnych wpływach jest nieco trudniejsze. Jaki jest średni dochodów rodziny z poprzedniego roku? Na jaką najmniejszą kwotę dochodu w miesiącu można liczyć na pewno? Jaka jest regularna część wartości wpływów, np. wynagrodzenie podstawowe bez premii uznaniowych lub uzależnionych od wyników pracy?

Zaplanuj swój budżet dla wersji minimalnych dochodów, a dopiero nadwyżki będą służyły Ci do pokrycia dodatkowych potrzeb i to dopiero wtedy, kiedy rzeczywiście znajdą się w Twojej kieszeni.

Bezpieczne źródła dochodów

Różne źródła dochodów rodziny to sytuacja skomplikowana, ale bardziej stabilna pod względem bezpieczeństwa. Jeśli rodzina ma tylko jedno źródło dochodów, może być niebezpiecznie, gdyby ono zawiodło. Zastanów się jak pewne są dochody z poszczególnych źródeł utrzymania Twojej rodziny. Świadczenia socjalne są uważane za pewne źródła, ale dla ich otrzymywania trzeba czasem spełniać określone kryteria, a to się może zmienić.

Lepiej jest, jeśli pracują obie dorosłe osoby w rodzinie. Opieranie budżetu tylko na jednej pensji to większe ryzyko. Planuj tak finanse, by z czasem zwiększać bezpieczeństwo pozyskiwania dochodów. Dochody rodziny zależą od wielu czynników, na ogół jednak dobrze planując pewne działania, można mieć wpływ na zwiększenie dochodów i ich rozłożenie pomiędzy wiele źródeł. Można:

• postarać się o pracę dorywczą,
• poszerzyć kwalifikacje,
• inwestować, by mieć dochody z odsetek od kapitału.

Rady

• Jeśli Twoja rodzina ma dochody otrzymywane z różną częstotliwością szczególnie ostrożnie podchodź do budżetu. Przelicz średnią i, nawet jeśli masz teraz pieniądze, nie wydawaj ponad średnią. Nadwyżkę wykorzystasz w następnym okresie, kiedy nadejdzie „niż”.
• Inwestuj w możliwość poszerzania źródeł finansowych rodziny. Aktywnie rozglądaj się za dochodami.

Dochody dodatkowe

Wielu z nas ma talenty, umiejętności czy możliwości, których nie wykorzystuje w celach zarobkowych. Bardzo głęboko siedzi w nas przekonanie, że pracy i przyjemności nie należy łączyć. Zastanów się, co naprawdę lubisz robić. Może do Waszego domu ściągają dzieciaki z całej okolicy i spędzają z Tobą popołudnia? Może potrafisz szyć, remontować, załatwiać sprawnie sprawy w urzędach? A może znasz tak wielu ludzi, że możesz ich kojarzyć pomiędzy sobą i to właśnie jest Twój atut? Zastanów się jak możesz swoje unikalne możliwości wykorzystać żeby poprawić swoje dochody. Zaproponuj pomoc sąsiadom i znajomym. Jeśli to będzie naprawdę dobrze zrobione i potrzebne innym, nie musisz się martwić o reklamę: fama rozejdzie się szybko.

Rady

• Postaraj się o dodatkowe dochody z działalności, na której się znasz. Rusz głową.

II. Wydatki

Lubimy wydawać…

To oczywiste, że z dochodów, które pozyskuje rodzina, trzeba opłacić wszystko, co tej rodzinie w danym okresie będzie potrzebne. Ale co właściwie jest potrzebne? Aby móc kontrolować budżet domowy, trzeba wiedzieć, co w tym budżecie jest naprawdę ważne, a co możemy wyeliminować np. jako zbędne wydatki.

Po co właściwie wydajemy pozyskane środki? Najczęściej nie zastanawiamy się nad tym zagadnieniem, nie nazywamy celów naszych wydatków, choć są one dla każdej rodziny dość jasne:

• podtrzymanie przy życiu członków rodziny (żywność, odzież, wydatki mieszkaniowe, wydatki związane ze zdrowiem)
• odchowanie dzieci i uczynienie z nich dorosłych ludzi niezależnych finansowo od rodziców,
• zapewnienie rozrywki, wypoczynku i sfinansowanie innych wyższych potrzeb (np. religijnych, kulturalnych, estetycznych, sportowych, dotyczących kontaktów społecznych czy budowania własnego prestiżu wśród ludzi),

Potrzeby te są jednakowe nas dla wszystkich, jednak różnimy się szczegółami co do ich realizacji i tym, co jest dla nas szczególnie ważne, a co mniej. Dla wielu rodziców podstawowe koszty szkolne dzieci to już dużo. Są jednak też tacy rodzice, którzy decydują się na duży wysiłek finansowy, aby ich dzieci miały zapewnione dodatkowe elementy edukacji, jak np. języki obce, i aby start ich dzieci w dorosłość zapewniał im wyższy poziom życia, niż samych rodziców.

Są ludzie, dla których wypoczynek to praca w ogródku i są też tacy, którzy zdobywają się na wielki wysiłek finansowy przez cały rok żeby raz w roku móc opalać się w tropikalnym słońcu.

Przegląd wydatków

Wydatki domowe mogą być stałe, tj. powtarzalne co pewien okres czasu, najczęściej co miesiąc:

• czynsz,
• rachunki domowe (prąd, gaz, ogrzewanie, wywóz śmieci, telefon),
• raty kredytów,
• składki ubezpieczeniowe,
• opłaty związane ze szkołą i nauką,
• koszty przejazdu (bilety na środki transportu, paliwo).

Są też w każdej rodzinie wydatki okazjonalne:

• naprawy i remonty,
• zakupy wyposażenia (meble, urządzenia domowe, samochód),
• zakupy odzieży,
• wydatki związane z uroczystościami i świętami,
• wakacje i ferie,
• koszty choroby i dochodzenia do zdrowia.

Najczęstszymi jednak wydatkami są codzienne zakupy:

• żywności,
• środków czystości,
• naszych drobnych przyjemności i przyzwyczajeń (słodycze, papierosy, gazety). Bywają także wydatki „niechciane”:
• kary i mandaty,
• grzywny i odszkodowania (np. koszt remontu mieszkania sąsiada, którego zalaliśmy wodą nie posiadając odpowiedniego ubezpieczenia),
• straty finansowe i koszty błędów (np. podwyższona stawka ubezpieczeniowa za wypadek z naszej winy)
• koszty za nieuregulowane w terminie płatności (odsetki).

Kontrola budżetu domowego to trudne zadanie: zwykle wydajemy pieniądze na pojedyncze drobne zakupy i mamy wrażenie, że przeciekają nam one między palcami. Zliczenie tych wydatków jest żmudne i czasochłonne, dlatego mało kto zadaje sobie trud podliczania wydatków. Unikamy tego jeszcze z jednego powodu: instynktownie wolimy nie sprawdzać, ile wydajemy miesięcznie na przyjemności i zbytki. Podsumowanie tych kwot zmusiłoby nas być może do jakichś radykalnych kroków ograniczających wydatki, ale skoro nie wiemy, kupujemy spontanicznie.

Nie ma jednak panowania nad finansami, kiedy nie wiemy na co rzeczywiście je przeznaczamy. Nie ma rozsądnych decyzji finansowych, jeśli nie analizujemy na bieżąco naszej sytuacji z powodu braki informacji.

Rady

• Spisuj co miesiąc swoje wydatki stałe. Trzeba wiedzieć, czy są one rzeczywiście stałe, czy mają tendencję do zmiany w dłuższym okresie czasu np. w cyklach pór roku. Zastanów się, od czego zależą zmiany tak, by można przewidywać wysokość tych wydatków w przyszłości.
• Notuj także wydatki okazjonalne. Skoro wiesz, że remont mieszkania kosztował 3 tys 5 lat temu, będziesz mieć lepsze rozeznanie ile przewidzieć środków na podobne odświeżenie domu planowane za rok. Przygotujesz się do tego finansowo.
• Zidentyfikuj swoje „kosztowne przyzwyczajenia”. Być może zamiast zabrać coś do jedzenia z domu, kupujesz w biurowym barze gotową kanapkę w cenie dwóch bochenków chleba. A może to zbyt częsta „mała kawka” ze znajomymi rujnuje Twoje finanse? Jeśli palisz papierosy, podsumuj ile na to wydajesz miesięcznie – zdziwisz się!
• Płacenie mandatów i kar kompletnie się nie opłaca. Skończ z tym!